Lubin - Kościół parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej

Kościół parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej
(nr rej.: 1018 z 13.01.1963)

 

Kościół znajduje się w południowo-zachodnim narożu średniowiecznego Lubina. Jest najokazalszym zabytkiem architektonicznym w mieście. Najprawdopodobniej pierwotny budynek świątyni powstał krótko po lokacji miejskiej. Wzmianki w dokumentach z 1349 i 1369 roku dostarczają informacji o inwestycjach budowlanych w istniejącym już obiekcie świątyni. Rozbudowa, która nadała zasadniczy kształt budowli trwała od 1446 do 1511 roku - w latach 1460-1465 pracami kierował wrocławski budowniczy Nicolaus Hoferichter. W 1654 roku kościół otrzymał nowe pokrycie dachowe. Obiekt restaurowano w XIX wieku. W wyniku działań wojennych w 1945 roku kościół doznał wielu uszkodzeń. W 1948 roku główny ołtarz z 1522 roku przedstawiający scenę Zaśnięcia Marii Panny przeniesiono do katedry wrocławskiej. Remont, podczas którego usunięto wojenne zniszczenia, odbył się w latach 1959-1961. Kolejny miał miejsce w latach 1974-1975. Wówczas powstały witraże (projekt Marii Powalisz-Bardońskiej). Obecnie trwają prace remontowo-konserwatorskie zadaszenia świątyni.


Kościół parafialny pw. Matki Boskiej Częstochowskiej jest ceglaną, orientowaną, trzynawową budowlą, o układzie bazyliki, o podwyższonych nawach bocznych. Nawa główna trzyprzęsłowa z wydłużonym również trzyprzęsłowym, zamkniętym wielobocznie prezbiterium. Nawa północna sześcioprzęsłowa – trzy przęsła odpowiadają podziałowi nawy głównej, kolejne przebiegają wzdłuż prezbiterium. Nawa południowa również zgodna z podziałem centrum kościoła, w jej przedłużeniu, przy prezbiterium dwukondygnacyjna zakrystia oraz kruchta. Do nawy północnej przylega rząd kaplic oraz kruchta. Wnętrze dzielone filarami. Nawa główna zwieńczona gwiaździstymi sklepieniami, nawy boczne i prezbiterium krzyżowo-żebrowymi, kaplica północna sieciowym. Wsporniki oraz zworniki sklepienne figuralne, w kształcie rozet i tarcz. Bryłę świątyni wieńczy dach dwuspadowy i cztery poprzeczne daszki nad nawą południową, wszystkie kryte dachówką ceramiczną. W elewacji zachodniej szczyt z bogatą dekoracją architektoniczną imitującą podziały okienne. Otwory okienne i drzwiowe świątyni przeważnie ostrołukowe, w elewacji północnej z kamiennymi maswerkami. Zachowane kamienne bogato profilowane portale, z wyróżniającym się dwuosiowym, z dwuramiennymi łukami, późnogotyckim portalem kruchty południowej.


W świątyni zachował się bogaty i zróżnicowany stylistycznie wystrój wnętrza. Na uwagę zasługuje:
I. Kamienne sakramentarium z 4 ćwierci XV wieku. Zabytek o wieżowej formie z wysokim cokołem, schodkami i balustradą. Sakramentarium znajduje się w prezbiterium, po północnej stronie ołtarza głównego.


II. Manierystyczna Ambona z 1623 roku. Dekoracja ambony to płaskorzeźby i rzeźby Ewangelistów oraz Proroków oraz ornamenty roślinne i putta. Zwieńczeniem baldachimu ambony jest figura przedstawiająca Chrystusa Zmartwychwstałego.


III. Późnobarokowy ołtarz główny. Nie należy on do pierwotnego wyposażenia świątyni. Został przeniesiony w 1960 roku z gotyckiego kościoła w Legnickim Polu.


IV. Późnogotycki krucyfiks. Nadnaturalnej wielkości krzyż usytuowany w łuku tęczowym.


V. Stalle z końca XVII wieku. Są to ławy pierwotnie przeznaczone dla duchowieństwa, obecnie umieszczone w nawie południowej. Na ich zapleckach znajdują się fragmentarycznie zachowane polichromie przedstawiające alegoryczne kompozycje. Malowidła wykonał Gottrried Fitzner na podstawie ilustracji z książki Jakuba Brucka „Emblemata moralia etbellica”.


Wewnątrz kościoła znajdują się także interesujące, dobrze zachowane epitafia i nagrobki:
Całopostaciowe płyty nagrobne: Christopha Zedlitza († 1589) i Nickla v. Niebelschutza († 1595) w kruchcie południowej, Hedwigi v. Magnus, z domu Wotisisen († 1593), Magdaleny Zedlitz, z domu Kreischelwitz und Schonaw († 1594), Georga v. Brauchitscha († 1605), w prezbiterium. W prezbiterium popiersiowe epitafia burmistrzów Lubina: Joachima Kretzs[ch]mera († 1613), Michaela Seifferta († 1621).
Polichromowane epitafia, m.in.: Modlitwa na Górze Oliwnej (zachowany jedynie obraz w prezbiterium), krawca Burckhardta († 1594) i jego żony († 1596) z obrazem przedstawiającym scenę Biczowania Chrystusa autorstwa Bonawentury z Mullera z 1609 r., Hansa Bartensteina († 1599) i jego żony Małgorzaty († 1616), z obrazem ukazującym scenę Złożenia do Grobu, rodziny Burckhardów z obrazem Ukrzyżowania Chrystusa autorstwa Adama Burckhardta z 1600 r., Dawida Kretschmera († 1633), z obrazem przedstawiającym starotestamentową zapowiedź Sądu Ostatecznego: Wizję Proroka Ezechiela.
Rzeźbione epitafia manierystyczne i barokowe z portretami, m.in. Gedeona Gossena († 1667), z owalną tablicą inskrypcyjną, w prezbiterium z ok. 1750-60 roku, z tablicą inskrypcyjną ujętą figuralnymi personifikacjami: Wiary, Nadziei i Miłości, Heinricha Ulbera († 1709) z rzeźbiarską personifikacją śmierci wyobrażoną jako zgaszona świeca i czaszka z wężem w oczodołach (prezbiterium).
W świątyni znajduje się również wiele barokowych epitafii inskrypcyjnych.

opr. Piotr Bieruta

 

 

ZOBACZ PREZENTACJĘ NA TEMAT ZABYTKU W SERWISIE YOU TUBE

 

 

Literatura:
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Bogusz G. Steinborn Lubin, Wrocław 1969
Prace konserwatorskie na terenie województw: jeleniogórskiego, legnickiego, wałbrzyskiego, wrocławskiego w latach 1974 – 1978, (praca zbiorowa pod red. Zofii Dillenius), Wrocław 1985
Mirosław Przyłęcki Zabytki Lubina Legnickiego, Szkice Legnickie, t. II, Legnica 1965
Henryk Rusewicz Świątynie powiatu lubińskiego, Lubin 2006
Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006
Vera Schmilewski Romantisches Schlesien. Bilder von Theodor Blätterbauer, Würzburg 1993