Lubin - Kaplica Zamkowa

Kaplica Zamkowa
Siedziba Ośrodka Kultury „Wzgórze Zamkowe”

(nr rej.: 616 z 1.09.1959)

 

Kaplica p.w. św. Jadwigi jest jedynym elementem, pozostałym po średniowiecznej zabudowie zamkowej w Lubinie. Jej budowa została rozpoczęta w 1349 roku z fundacji, władającego wówczas w Lubinie, księcia Ludwika I Brzeskiego. W XIV stuleciu posiadała ołtarze boczne p.w. św. św. Wacława, Stanisława, Anny, Doroty i 10 000 rycerzy męczenników. W roku 1641, w wyniku oblężenia miasta przez wojska szwedzkie, kaplica została w znacznym stopniu zniszczona. W 1663 roku dokonano jej barokowej rozbudowy. Kolejna odbudowa budowli miała miejsce w połowie XIX wieku. Do roku 1908 służyła ona katolikom jako kościół, później mieściła się w niej biblioteka diecezjalna. Kolejne zniszczenia przyniósł rok 1945 - wówczas obiekt strawił pożar. Do końca lat 70-tych pozbawiona dachu kaplica niszczała. Po przeprowadzeniu prac remontowych, od 1981 roku obiekt funkcjonuje jako salon wystawienniczy. Początkowo kaplicą, już jako Galerią Zamkową, zarządzało Biuro Wystaw Artystycznych w Legnicy. Od czerwca 1990 roku Galeria Zamkowa działa pod szyldem Ośrodka Kultury „Wzgórze Zamkowe”. W roku 2005 dokonano prac adaptacyjnych dziedzińca. Jego teren został zagospodarowany, powstała kamienna ścieżka spacerowa i plac, służący organizacji imprez plenerowych. W pierwszym kwartale 2007 roku wykonano kapitalny remont dachu. Od października 2008 roku rozpoczęto specjalistyczne prace, mające na celu przywrócenie świetności gotyckiemu portalowi. Prace konserwatorskie zakończyły się w kwietniu 2009 roku. Obecnie trwają prace remontowo-konserwatorskie elewacji kaplicy.


Kaplica usytuowana została w zachodniej części lubińskiego założenia zamkowego. Powstała jednocześnie z bramą i murem kompleksu zamkowego, do którego przylegała. Od strony dziedzińca kaplica połączona była z budynkiem bramnym przejściem ponad przejazdem, w miejscu styku nawy kaplicy z prezbiterium. Pierwotnie budynek został wzniesiony na rzucie prostokąta o wymiarach 13,5 x 8,1 m i grubości murów ok. 1,2 m. Barokowa przebudowa wydłużyła kaplicę o nowe prezbiterium, od południa o dwie przybudówki, mieszczące kaplice. Wtedy też powiększono okna świątyni. Obecnie jest to orientowana, salowa budowla z nieznacznie węższym prezbiterium zamkniętym trójbocznie. Od strony zachodniej znajduje się wieżyczka, w której, podobnie jak w elewacji zachodniej znajdowały się stanowiska strzelnicze. Obiekt zwieńczony jest dachem dwuspadowym, południowe przybudówki dachem jednopołaciowym. Z budowli XIV-wiecznej przetrwała wewnętrzna ściana zachodnia ze śladami osadzenia sklepienia i ściana południowa z portalem, na długości około 12,6 m. Portal służył komunikacji ze świątynią od strony zamku. Płaskorzeźbiony tympanon portalu jest najcenniejszym elementem zabytkowej substancji kaplicy. Został wykonany w 1349 roku. Przedstawia scenę adoracji zakomponowaną w trzech ostrołukowych arkadach. W centrum znajduje się postać Chrystusa Boleściwego, w lewej arkadzie widnieje figura św. Jadwigi, w prawej umieszczona została postać św. Marii Magdaleny. Zgodnie z średniowiecznym obrazowaniem hierarchii postacie świętych, jako mniej ważne, zostały przedstawione w mniejszych proporcjach. U stóp tych świętych klęczą (wyobrażone w jeszcze mniejszej skali) książę Ludwik I oraz, po przeciwnej stronie, jego żona księżna Agnieszka. W łuku archiwolty zamykającej pole tympanonu, w którego szczycie umieszczony został symbol Ducha Świętego, widnieje napis fundacyjny w języku łacińskim. Jego treść w tłumaczeniu brzmi: „Roku pańskiego 1349 ufundował tę kaplicę książę Ludwik, pan legnicki, na chwałę ciała i krwi Pana Naszego Jezusa Chrystusa i Jadwigi i Marii Magdaleny”. Pieczołowicie opracowana rzeźba tympanonu; dekoracyjnie i naturalnie układające się fałdy szat, wytworne pozy postaci pozwalają uznać go za wybitny przykład tzw. „stylu miękkiego” śląskiej rzeźby gotyckiej.

opr. Piotr Bieruta

 

 

ZOBACZ PREZENTACJĘ W SERWISIE YOU TUBE

 

 

Literatura:
Alicja Karłowska-Kamzowa Fundacje artystyczne księcia Ludwika Brzeskiego, Opole - Wrocław 1970
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924
Hans Lutsch Bilderwerk schlesischer Kunstdenkmäler, Breslau 1903
Stanisław Medeksza, Małgorzata Niemczyk Wyniki badań architektoniczno-archeologicznych i problematyka konserwatorska ruin zamku w Lubinie. Prace Naukowe Instytutu Historii Architektury, Sztuki i Techniki Politechniki Wrocławskiej nr 13, Studia i materiały nr 6, Wrocław 1980.
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Mirosław Przyłęcki Zabytki Lubina Legnickiego, Szkice Legnickie, t.II,1965
Henryk Rusewicz Świątynie powiatu lubińskiego, Lubin 2006
Bogusz G. Steinborn Lubin, Wrocław 1969
Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006