Bolanów - kolonia i pałac

Bolanów (Bohlendorf)


Kolonia i pałac

(nie uwzględniono w Krajowym Rejestrze Zabytków)

 

Osada (kolonia) Bolanów powstała w 1775 roku. Jej założycielem był Balthasar Ernst von Bohlen - dla upamiętnienia tego faktu osadę nazwano Bolkendorf. Rodzina von Bohlem władał miejscowością do lat 30-tych XX stulecia. Zabudowa kolonii złożona pierwotnie z 6 domów usytuowana była wzdłuż leśnej drogi. W latach 40-stych XX wieku we wsi istiało około 17 domostw. Niestety w wyniku działań wojennych większość została zniszczona. Do dzisiaj zachowały się w dobrym stanie jedynie trzy domy oraz pałac położony w północnej części kolonii.


Pałac wniesiono na przełomie XIX-XX wieku. Jego ostatnim właścicielem przed rokiem 1945 był Gerhard Schrottke. Po II wojnie światowej obiekt ten został zajęty przez Rosjan, którzy następnie oddali go w jurysdykcje polskich władz. W latach powojennych posiadłość bardzo często zmieniała właścicieli. Ulokowano tutaj leśniczówkę, w latach 60-tych XX w. zarządcą budynku była Krajowa Rada Narodowa z Wrocławia, która urządzała w willi przyjęcia oraz wypoczynek dla ówczesnych notabli. Następnie pałac zagospodarowano i powstał ośrodek wypoczynkowy wrocławskiego przedsiębiorstwa „Domel”. W 1985 roku utworzono na terenie majątku bolanowskiego ośrodek terapii podległy organizacyjnie Wojewódzkiemu Szpitalowi Psychiatrycznemu w Złotoryi. Szpital w 2002 roku odsprzedał nieruchomość prywatnemu inwestorowi. Obecnie obiekt, pod nazwą „Pałac Myśliwski” funkcjonuje jako ośrodek rekreacyjny.


Pałac założony został na planie prostokąta. Przy krótszych bokach posiada przybudówki z tarasami. Jest budynkiem piętrowym z użytkowymi podpiwniczeniem i poddaszem. Przed głównym wejściem do budynku usytuowany jest taras, na który prowadzą z dwóch stron schody. Pałac posiada neobarokowe elementu architektoniczne: facjatę ujętą w spływy wolutowe na osi fasady oraz półkolisty ryzalit nakryty kopułą na osi elewacji północnej. Obiekt zwieńczony został ceramicznym dachem dwuspadowym. Od strony północnej do pałacu przylega niewielki park swobodnie łączący się z kompleksem leśnym. Przed fasadą budynku urządzono obsadzony lipami podjazd z kolistym klombem drzewnym.

opr. Piotr Bieruta, Paula Chruściel

 

 

Literatura:
http://www.palacykmysliwski.pl

Bukowna - Park

Bukowna (Buchwald)


Park
(nr rej.: 445/L z 22.09.1976)

 

Park we wsi Bukowna powstał w II połowie XIX wieku, przekształcono go w założenie o charakterze naturalistycznym na przełomie XIX i XX stulecia. Jest elementem kompleksu rezydencjonalnego, pierwotnie składającego się także z budynku pałacu oraz zabudowań folwarcznych. Wielokrotnie przebudowywany w okresie powojennym pałac prawie zupełnie zatracił cechy obiektu stylowego.


Park założony został na planie prostokąta z przylegającą od północnego-wschodu kwaterą ze stawem hodowlanym, wokół którego wytyczona została ścieżka spacerowa. Założenie parkowe obiega promenada, łącząca się z drogą otaczającą owalną polanę usytuowaną przed elewacją wschodnią pałacu. Gęsty drzewostan parku skupiony jest w jego północnej, zachodniej i południowej części. Obecnie założenie jest w stanie ogólnego zaniedbania, zatarte zostały aleje spacerowe, pierwotny drzewostan w dużym stopniu już nie istnieje. Najliczniejsze występujące w parku drzewa to: graby pospolite, dęby szypułkowe oraz lipy drobnolistne, kasztanowce białe i świerki pospolite.

opr. Piotr Bieruta

 

 

Literatura:
Henryk Ciesielski, Hanna Wrabec Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego, Legnica 1997
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924

Chróstnik - Cmentarz przykościelny

Chróstnik (Brauchitschdorf)

 

Cmentarz przykościelny
(nr rej.: 853/L z 16.02.1990)

 

Zabytkowy cmentarz w Chróstniku usytuowany jest w środkowej części miejscowości. Okala kościół fil. p.w. MB Bolesnej. Założony został w XIV stuleciu. Prostokątny w planie teren cmentarza o powierzchni 0,30 ha zamknięty jest kamiennym murem. Obecnie cmentarz jest nieczynny dla pochówków.

opr. Piotr Bieruta

Literatura:
Alexander Duncker Die ländlichen Wohnsitze, Schlösser und Residenzen der ritterschaftlichen Grundbesitzer in der preußischen Monarchie… Berlin 1857 - 1883
Henryk Ciesielski, Hanna Wrabec Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego, Legnica 1997
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924
Hanna Kozaczewska-Golasz Mauzolea i kaplice grobowe od XVI do początków XX wieku w dawnym województwie legnickim, Wrocław 2001
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Robert Weber Schlesische Schlosser T. 1-3. Dresden 1909-1913
Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Legnickie w Studia i Materiały 4/19 (7) (praca zbiorowa pod red. Andrzeja Michałowskiego), Warszawa 1997
Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006

Chróstnik - Kościół fil. pw. MB Bolesnej

Chróstnik (Brauchitschdorf)


Kościół fil. pw. MB Bolesnej
(nr rej.: 947 z 13.09.1961)

 

Kościół w Chróstniku po raz pierwszy wymieniony został w źródłowych dokumentach w 1335 roku. Bryła obecnej świątyni powstała około 1715 roku z wykorzystaniem fundamentów obiektu średniowiecznego. Budynek był restaurowany w drugiej połowie XIX wieku. W 1945 roku został uszkodzony, a jego odbudowa odbyła się w latach 1961-1962.
Świątynia jest murowana z cegły, orientowana, jednonawowa – bez wydzielonego prezbiterium. Główne wejście do jego wnętrza mieści się w wieży, która przylega od strony zachodniej do korpusu. Wieża wzniesiona jest na planie prostokąta przechodzącego w ośmiobok. Od strony północnej znajduje się zakrystia i kruchta, od południa dwie kaplice. Świątynia zwieńczona została dwuspadowym dachem. Ponad przybudówkami znajdują się dachy dwuspadowe i pulpitowe, wieżę wieńczy płaski dach ostrosłupowy. Wszystkie pokryte są blachą. We wnętrzu, ze sklepieniem kolebkowym z lunetami, zachowały się nagrobki z XVI i XVII stulecia, m.in. rodu von Brauchitsch.

opr. Piotr Bieruta

 

 

Literatura:
Alexander Duncker Die ländlichen Wohnsitze, Schlösser und Residenzen der ritterschaftlichen Grundbesitzer in der preußischen Monarchie… Berlin 1857 - 1883
Henryk Ciesielski, Hanna Wrabec Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego, Legnica 1997
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924
Hanna Kozaczewska-Golasz Mauzolea i kaplice grobowe od XVI do początków XX wieku w dawnym województwie legnickim, Wrocław 2001
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Robert Weber Schlesische Schlosser T. 1-3. Dresden 1909-1913
Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Legnickie w Studia i Materiały 4/19 (7) (praca zbiorowa pod red. Andrzeja Michałowskiego), Warszawa 1997
Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006

Chróstnik - Park

Chróstnik (Brauchitschdorf)

 

Park
(nr rej.: 461/L z 22.09.1976)

 

Założenie parkowe w Chóstniku usytuowane jest w północnej części wsi. Jest związane z zabytkową, barokową rezydencją. Kompleks składa się z ogrodu ozdobnego, założonego w XVII stuleciu i przekształconego w pierwszej połowie XVIII wieku oraz parku romantycznego utworzonego na początku wieku XIX.


Najstarsza część założenia – ogród ozdobny założony został na planie kwadratu, wyznaczonego przez kanał wodny. We wschodniej partii ogrodu znajduje się budynek rezydencji. Przed fasadą pałacu (elewacją wschodnią) utworzono paradny dziedziniec, zasadniczą część ogrodu zaplanowano po jego stronie zachodniej i połączono z rezydencją za pomocą kamiennego mostku. W wyniku kolejnych przekształceń powstał park romantyczny, który znajduje się po zachodniej stronie ozdobnego ogrodu. Jest to swobodnie uformowana partia z licznymi nasadzeniami, w której północno-zachodnim narożniku usytuowany jest staw z niewielką wyspą z ruinami wieży mieszkalnej. Założenie obecnie jest znacznie zaniedbane. Zatarciu uległ dawny układ spacerowy, nastąpił niekontrolowany rozrost roślinności. Drzewostan parku tworzą lipy drobnolistne, dęby szypułkowe, świerki pospolite i graby pospolite. Okazy pomnikowe to: platan klonolistny, jesion wyniosły, lipa szerokolistna, trzy wiązy szupułkowe i dwa graby pospolite.

opr. Piotr Bieruta

Literatura:
Alexander Duncker Die ländlichen Wohnsitze, Schlösser und Residenzen der ritterschaftlichen Grundbesitzer in der preußischen Monarchie… Berlin 1857 - 1883
Henryk Ciesielski, Hanna Wrabec Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego, Legnica 1997
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924
Hanna Kozaczewska-Golasz Mauzolea i kaplice grobowe od XVI do początków XX wieku w dawnym województwie legnickim, Wrocław 2001
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Robert Weber Schlesische Schlosser T. 1-3. Dresden 1909-1913
Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Legnickie w Studia i Materiały 4/19 (7) (praca zbiorowa pod red. Andrzeja Michałowskiego), Warszawa 1997
Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006

Chróstnik - Pałac

Chróstnik (Brauchitschdorf)

 

Pałac (ruina)
(nr rej.: 268 z 10.05.1951)

 

Barokowa rezydencja w Chróstniku została wzniesiona w latach 1723-28 w wyniku modernizacji renesansowego dworu otoczonego fosą, należącego do rodu von Brauchitsch. Zleceniodawcą przekształcenia był Georg Karl von Haugwitz, a twórcą projektu prawdopodobnie Martin Frantz. Został przebudowany w połowie XIX wieku oraz w neobarokowym stylu w latach 1905-07 przez wrocławskiego architekta Karla Grossera. Podczas II wojny światowej w znacznej części pałacu mieściła się kwatera wrocławskiej dyrekcji kolei. Po wojnie zniszczony obiekt przejęła Armia Czerwona. Zorganizowano w nim szpital, potem kwaterę dla oficerów i urzędników radzieckich, w końcu pałac został splądrowany i zdewastowany. Później znajdował się tu Zespół Szkół Mechanizacji Rolnictwa. W nocy 23 września 1976 roku pałac w znacznym stopniu został strawiony przez pożar. Obecnie ruina obiektu, po pieczą nowego właściciela, jest od 2010 roku remontowana.


Obiekt wzniesiony jest z kamienia i cegły, na planie prostokąta z bocznymi skrzydłami od strony wschodniej, podpiwniczony. Najbardziej wysunięte partie skrzydeł bocznych zostały podwyższone o jedna kondygnację i zwieńczone attyką. Budynek otacza fosa. Fasada pałacu znajduje się od wschodu, jest dwu- i trzykondygnacyjna, zakończona szczytem ze spływami wolutowymi. Wejście główne prowadzi przez piaskowcowy portal balkonowy, poprzedzony szerokim mostem przerzuconym nad fosą. W elewacji ogrodowej (wschodniej) znajduje się trójosiowy, trójkondygnacyjny ryzalit z powtórzonymi w formie z fasady portalem i szczytem. Elewacje dzielone są jońskimi pilastrami w wielkim porządku na boniowanych cokołach. Mury attykowe facjat i szczytów wieńczyły pierwotnie kamienne wazony i kule. W części wnętrz zachowały się fragmenty dekoracji sztukatorskich. Szczególną uwagę zwraca obszerny hol od strony ogrodu, ze sklepieniami wspartymi na kolumnach. Ponad holem znajdowała się wystawna, dwukondygnacyjna sala balowa, zwieńczona sufitem z fasetą (pierwotnie bogate sztukaterie i polichromie rokokowe).

opr. Piotr Bieruta

 

 

Literatura:
Alexander Duncker Die ländlichen Wohnsitze, Schlösser und Residenzen der ritterschaftlichen Grundbesitzer in der preußischen Monarchie… Berlin 1857 - 1883
Henryk Ciesielski, Hanna Wrabec Katalog zabytkowych ogrodów i parków województwa legnickiego, Legnica 1997
Konrad Klose Beiträge zur Geschichte der Stadt Lüben, Lüben 1924
Hanna Kozaczewska-Golasz Mauzolea i kaplice grobowe od XVI do początków XX wieku w dawnym województwie legnickim, Wrocław 2001
Jerzy Pilch Leksykon zabytków architektury Dolnego Śląska, Warszawa 2005
Robert Weber Schlesische Schlosser T. 1-3. Dresden 1909-1913
Wykaz zabytkowych cmentarzy w Polsce. Województwo Legnickie w Studia i Materiały 4/19 (7) (praca zbiorowa pod red. Andrzeja Michałowskiego), Warszawa 1997
Zabytki Sztuki w Polsce. Śląsk, (praca zbiorowa pod red. Sławomira Brzezickiego, Christine Nielsen, Grzegorza Grajewskiego, Dietmara Poppa), Warszawa 2006